واتا، دوشای اول
در آیورودا برای توضیح پنج عنصر اصلی در جسم و جان انسان از دستهبندیهای مشخصی با نام «دوشا» استفاده میشود: واتا، پیتا و کافا.
دوشای اول واتاست، عناصر خلاء و هوا درونش غالبند. سرد، خشک، سبک، نافذ، خشن و متحرک است. متحرک بودن مهمترین ویژگی این دوشا محسوب میشود. تمام عملیات حیاتی بدن با یک سری حرکات برداری همراه هستند. برای مثال به حرکت رو به پایین در پروسهی دفع ادرار، دفع مدفوع و دفع خون پریود فکر کنید؛ یا به حرکت رفت و برگشتی خون در رگها، ورود و خروج هوا به ششها، تپیدن قلب، پروسهی پلک زدن، حرکت مفاصل و ماهیچهها و حرکت موجود در ذهن. دوشای واتا، که ریشهاش در سانسکریت به معنای حامل، ناقل یا رسانه است، در بدن همچون یک وسیلهی نقلیه عمل میکند که مسئولیت عملکردهای حرکتی را برعهده دارد.
در برخی از افراد دوشای واتا بصورت ژنتیکی غلبه دارد و دوشای غالب در پراکروتی یا طبع ژنتیکیشان محسوب میشود. در برخی دیگر، واتا بخاطر سبک زندگی اشتباه و عادات غذایی نادرست از تعادل خارج میشود. بطور کلی در آیورودا وقتی در مورد از تعادل خارج شدن یک دوشا صحبت میکنیم به این معنی است که آن دوشا و در نتیجه عناصر و کیفیات غالب آن در جسم و جان فرد زیاد شده است.
ویژگیهای ظاهری افراد واتایی
- افراد واتایی سبک و لاغرند. بخاطر غلبهی عناصر خلاء و هوا درونشان، بدنشان جرم کمی دارد و در نتیجه وزنشان به سختی بالا میرود.
- قدشان یا بسیار بلند است یا بسیار کوتاه.
- پوست بدنشان سرد، خشک، زبر و ترک خورده است.
- صورتشان لاغر است با گونههای فرورفته، پوست خشک و چروکهای ریز و درشت.
- موهایشان خشک و وز است با وجود پتانسیل موخوره.
- چشمانشان کوچک است، قسمت سفیدی چشمشان کدر است، سریع پلک میزنند و چشمانشان غالبا خشک است.
- بینیشان استخوانیاست با انحراف در تیغهی بینی و مخاطی خشک.
- زبانشان لاغر، کوچک، خشک، لرزان است پر از ترکهایی کم عمق و عمیق.
- ناخنهایشان خشک، شکننده، خشن و کدر است پر از خطوط عمودی.
- دست و پایشان غالبا سرد است و سرما به راحتی درون بدنشان نفوذ میکند.
- از آب و هوای سرد و خشک فراری هستند و از بودن در محیطهای گرم و مرطوب لذت میبرند.
- زیاد بودن بیش از حد عناصر خلاء و هوا لولهی گوارششان را بیش از حد سرد و ضعیف میکند؛ احساس گرسنگیشان متغیر است. سریع گرسنه میشوند و زود هم احساس سیری میکنند.
ویژگیهای روحی افراد واتایی
- افراد واتایی همواره در حال حرکت هستند؛ از یکجا ماندن بیزارند. عاشق سفر کردن و دیدن جاهای جدید هستند.
- پر از هیجان و تنوعطلب هستند. از کارهای تکراری متنفرند. دوست دارند چندین فعالیت متعدد را در آن واحد انجام دهند.
- بسیار خلاقند؛ ذهنشان قابلیت پرش دارد. بسیار خیالپردازند. در نویسندگی و خلق آثار هنری استعداد دارند.
- پرحرف هستند؛ سریع، منقطع و لرزان صحبت میکنند. تن صدایشان زیر است و مرتب از این شاخه به شاخهای دیگر میپرند.
- مطالب را سریع به خاطر میسپارند اما به همان سرعت هم از یاد میبرند.
عدم تعادلهای شایع در افراد واتایی
- نفخ و آروغ، وجود باد زیاد در لولهی گوارش
- درد و اسپاسم در ناحیهی شکم
- یبوست و خشکی مدفوع
- سردی دست و پا
- لرزش در اعضای بدن
- خشکی پوست، چشم، مو و مفاصل
- لاغری بیش از حد
- بیخوابی، کم خوابی و خواب سبک
- اضطراب، بیقراری، پرکاری ذهن و دلشوره
- وجود افکار منفی، ترس، احساس خالی بودن، احساس تنهایی، عدم تمرکز و عجول بودن
راهکارهای کلیدی برای به تعادل بازگرداندن دوشای واتا
کیفیات غالب در دوشای واتا سردی و خشکی است. اگر دوشای واتا بصورت ژنتیکی در پراکروتی فردی غالب باشد، یا اینکه به علت تغذیه و سبک زندگی اشتباه دچار عدم تعادل و ازدیاد واتا شده باشد، میبایست کیفیات سردی و خشکی را در رژیم غذایی و سبک زندگی خود کاهش دهد و خود را در معرض گرما و رطوبت قرار دهد.
رژیم غذایی و پرهیز
اگر واتا دوشای غالب شماست یا دچار عدم تعادل یا ازدیاد واتا هستید مصرف غذاهای سرد و خشک را کاهش دهید و آداب مصرفشان را بیاموزید.
اکثر حبوبات سرد و خشک هستند. در مصرف حبوبات زیادهروی نکنید. در صورت مصرف، بیش از هر ۷ تا ۱۰ روز یکبار حبوبات مصرف نکنید. هضم حبوبات ریز مثل ماش و دال عدس از حبوبات درشت آسانتر است. حبوبات را از شب قبل خیس کنید، چند بار آب آن را عوض کنید و با روغن مناسب و ادویههای متعادل بپزید.
سبزیجات سرد و خشک مثل کاهو، کلم، گل کلم، بروکلی، کلم بروکسل، آندیو، کیل، کرفس و گشنیز را بصورت خام مصرف نکنید. آنها را به صورت پخته، با روغن مناسب و ادویههای متعادل مصرف کنید.
بجای سالادهای رایج که پر از سبزیجات سرد و خشک و خام هستند از سالاد هاضمه استفاده کنید.
سیب زمینی بسیار سرد و خشک است. مصرف غذاها و تنقلاتی را که بر پایهی سیب زمینی درست میشوند به حداقل برسانید و در صورت مصرف آن را با روغن مناسب و ادویههای گرم مصرف کنید.
سیب، به و گلابی را خام مصرف نکنید. آنها را به همراه ادویههای متعادل مانند هل، دارچین، زعفران یا وانیل و کمی شیره بپزید و بخورید.
از مزههای تلخ، گس و تند دوری کنید. مصرف کافئین شامل قهوه، نسکافه، چای سیاه، چای سبز و کاکائو منجر به خشکی شدید در لولهی گوارش و عدم تعادل شدید واتا میشود؛ آن را از رژیم غذایی خود حذف کنید.
رژیم غذایی و آنچه خوردنش توصیه میشود
سعی کنید حتما یک وعده غذایی سوپی در رژیم غذایی خود بگنجانید. لولهی گوارش شما برای بازگشتن به تعادل احتیاج به گرما و رطوبت دارد. از دو ساعت بعد از هر وعدهی غذایی هر یک ساعت یکبار یک لیوان چای هاضمه بنوشید. همچنین با وعدههای ناهار و شام خود یک لیوان دوغ هاضمه بنوشید.
در پخت و پز از ادویههای متعادل مانند رازیانه، زیرهی سبز، دارچین، هل، زعفران، جوزهندی، رزماری و آویشن استفاده کنید. ادویهها بدنتان را گرم و آتش گوارشیتان را شعلهور میکنند.
مزههای شیرین مثل خرما، ترش مثل پرتقال و شور مثل خیارشور را در رژیم غذایی خود بگنجانید.
سبک زندگی
کلیدیترین راهکار برای در تعادل نگاهداشتن واتا داشتن روتین است. به زندگی خود نظم دهید، برای ساعات غذا خوردن، کار کردن، ورزش کردن، خواب و بیداری خود روتینی مشخص تعیین کنید و به آن پایبند باشید.
بیخوابی، دیرخوابی و بهم خوردن روتین خواب و بیداری یکی از مهمترین علل از تعادل خارج شدن واتاست. خواب خود را تنظیم کنید و دیرتر از ۱۰ شب به رختخواب نروید.
خود را در معرض سرما و باد قرار ندهید. جسم و جان شما عاشق رطوبت و گرماست. ماساژ با روغن مناسب، دوش آب گرم و بخور آب گرم را در برنامهی روزانهتان بگنجانید. شب قبل از خواب کف پای خود را با روغن مناسب طبعتان ماساژ دهید.
از انجام ورزشهای سنگین، بخصوص ورزشهایی که با حرکت زیاد و حرکات دفعی همراه هستند پرهیز کنید. ورزشهای ملایم مانند پیادهروی، یوگا، تایچی، چیگانگ و هایکهای کوتاه برای شما مناسبتر هستند.
از سفر کردن بیش از حد پرهیز کنید. سکون، قرار، روتین و ریشه کردن و تهنشین شدن در یک مکان واتا را به تعادل بازمیگرداند.
به خود آسان بگیرید، چند کار را در آن واحد انجام ندهید. بجای حرکات تند، دفعی و شتابزده، آهسته و پیوسته حرکت کنید و هر از چند گاهی توقف کنید و نفسی تازه کنید.
و از همه مهمتر، مراقبه را فراموش نکنید.
